Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Kielcach

POSTANOWIENIE

Dnia 5 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Mariusz Broda

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2025 r. sprawy

z wniosku K. N.

z udziałem J. B.

o ustanowienie drogi koniecznej

na skutek apelacji wnioskodawcy K. N.

od postanowienia Sądu Rejonowego w Starachowicach

z dnia 7 lipca 2025 r. sygn. akt I Ns 169/24

postanawia:

1. oddalić apelację;

2. zasądzić od K. N. na rzecz J. B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego do dnia zapłaty.

(...)

(...)

Sygn. akt II Ca 1448/25

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 7.07.2025 r. Sąd Rejonowy w Starachowicach oddalił wniosek u ustanowienie służebności drogi koniecznej oraz stwierdził, że wnioskodawczyni i uczestniczka ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sąd pierwszej instancji ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni jest właścicielką działki oznaczonej numerem ewidencyjnym (...), która graniczy z działką uczestniczki oznaczoną numerem ewidencyjnym (...). Obydwie działki zostały wydzielone na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 7 czerwca 2022 r. wydanego w sprawie I Ns 655/18. Wówczas to wchodząca w skład spadku po S. N. działka gruntu oznaczona w ewidencji gruntów numerem (...) o powierzchni 1,5200 hektara została podzielona zgodnie z projektem jej podziału zawartym na mapie sporządzonej w dniu 10. listopada 2021 roku przez uprawnionego geodetę Z. B., przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatowego w S. w dniu 29 listopada 2021 roku za numerem (...), na dwie działki, a mianowicie na działkę o numerze ewidencyjnym (...) i powierzchni 1, (...) hektara oraz działkę
o numerze ewidencyjnym (...) i powierzchni 0,1212 hektara. W postanowieniu tym Sąd nie ustanowił na rzecz każdoczesnego właściciela działki (...) służebności gruntowej na działce (...), która umożliwiałaby przejazd i przejście przez nią.

Wnioskodawczyni wnioskiem z dnia 21 listopada 2023 r. zwróciła się do Generalnej Dyrekcji Dróg i Autostrad o wydanie zezwolenia na lokalizację zjazdu zwykłego z drogi krajowej numer (...) do działki (...). Decyzją z dnia 10 stycznia 2024 r. nie udzielono wnioskodawczyni takiej zgody z uwagi na konieczność przeciwdziałania pogorszeniu warunków bezpieczeństwa ruchu na drodze. Jednocześnie organ rozpoznający ten wniosek ustalił, że na skutek podziału działki o pierwotnym numerze (...), z której na skutek jej podziału zostały wyodrębnione działki (...), działka (...) nie ma bezpośredniego dostępu do drogi publicznej, a interes wnioskodawczyni może być zaspokojony poprzez istniejący dotychczas zjazd zwykły z drogi krajowej (...) lub w inny sposób z uwagi na ukształtowanie terenu. Z kopii tej decyzji dołączonej do wniosku w niniejszej sprawie nie wynika aby była ona ostateczna.

Sąd Rejonowy wyjaśnił, że zasadnicze ustalenia dla sprawy poczynił na podstawie przeprowadzonych oględzin, które pozwoliły naocznie określić wzajemne położenie działek o numerach (...), warunki architektoniczne panujące w ich obrębie oraz sposób korzystania z działki numer (...), oraz ewentualny zakres dostępu do drogi publicznej wynikający z potrzeb zwykłego gospodarowania nieruchomością. W toku postępowania podczas oględzin miejsca sporu Sąd ustalił, że w D. po północnej stronie ul. (...) znajduje się działka nr (...), zabudowana starymi zabudowaniami, drewnianym budynkiem mieszkalnym, pokrytym eternitem i zanim budynkami gospodarczymi z kamienia i drewna, które pokryte są gontem i eternitem. Podczas oględzin wnioskodawczyni i uczestniczka oświadczyły, iż działka (...) jest własnością wnioskodawczyni K. N.. W dacie oględzin działka ta i znajdujące się na niej zabudowania położone były poniżej poziomu ul. (...) do około 2 metrów. Wnioskodawczyni wskazała wówczas, że na działkę (...) nie ma wjazdu, zwracając uwagę na fakt, iż stawia samochód w pobliżu i schodzi do nieruchomości. Po stronie wschodniej działki (...) znajduje się drewniana brama, co do której wnioskodawczyni oświadczyła, że stawiał ją syn w latach 90. Wnioskodawczyni wskazała, że wjazd na swoja działkę chciała zrobić obok istniejącego wjazdu na działkę (...). Po zachodniej stronie działki (...) znajduje się część działki (...), która graniczy z działką (...), będącą własnością uczestniczki. Na miejscu oględzin stawające wnioskodawczyni i uczestniczka zgodnie oświadczyły, że działka (...) jest własnością uczestniczki i znajduje się ona także po północnej stornie działki (...). Wnioskodawczyni wskazała wówczas, iż chciała zrobić wjazd nas swoją działkę (...) obok wjazdu na działkę (...) faktycznie przez jego poszerzenie na działkę (...).

Tak ustalony stan faktyczny Sąd pierwszej instancji rozważył w następujący sposób:

W myśl art. 285 k.c. warunkiem ustanowienia służebności gruntowej przechodu i przejazdu na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości jest to, aby nieruchomość ta nie miała odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, a treść ustanowionej służebności polega na prawnym zapewnieniu takiego dostępu po rozważeniu okoliczności o jakich mowa w tym przepisie.

Sąd Rejonowy uznał, iż ustanowienie służebności drogi koniecznej w aktualnej sytuacji prawnej i faktycznej nie jest zasadne.

Stosowanie do art. 145 § 1 k.c. jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna). Paragraf 2 art. 145 k.c. wskazuje, iż przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej. Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy (§ 3 ww. artykułu).

Zatem przesłanką ustanowienia drogi koniecznej jest brak odpowiedniego dostępu nieruchomości do drogi publicznej, czyli takiego który zapewnia niezbędną z punktu widzenia społeczno-gospodarczego, łączność z tą drogą, umożliwiając normalne, gospodarcze korzystanie z nieruchomości (postanowienie SN z 19 marca 2002 r., IV CKN 895/2000).

Wnioskodawczyni K. N. w toku niniejszego postępowania domagała się ustanowienia służebności drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej w D. Gmina B. przy ulicy (...) oznaczonej numerem działki (...) polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez wjazd urządzony na działce oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) stanowiącej własność uczestniczki J. B. oraz przylegający do niego pas gruntu biegnący do granicy z działką (...) według oznaczeń, które znajdują się na mapie sporządzonej przez geodetę.

Istotnym dla niniejszego postępowania jest fakt, iż wnioskodawczyni w wyniku wydania przez Sąd Rejonowy w Starachowicach postanowienia z dnia 7 czerwca 2022 roku w sprawie I Ns 655/18 nie utraciła dostępu do drogi publicznej, zaś działka wnioskodawczyni o numerze 788/4 posiada dostęp do drogi publicznej i dlatego też Sąd doszedł do przekonania, że przeprowadzenie drogi koniecznej jest pozbawione podstaw określonych w art. 145 k.c. i stanowi bezzasadną ingerencję w prawo własności uczestniczki J. B..

Zdaniem Sądu wystąpienie z żądaniem zawartym we wniosku jest co najmniej przedwczesne, gdyż wnioskodawczyni K. N. nie zakończyła trybu postępowania administracyjnego przewidzianego w art. 127 § 3 k.p.a. i nie wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenia sprawy do Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. Ponadto w toku postępowania Sąd ustalił, iż od decyzji z dnia 10 stycznia 2024 roku, znak: (...).MK wnioskodawczyni nie złożyła żadnego środka zaskarżenia.

W ocenie Sądu właściwym więc byłoby wyczerpanie przez wnioskodawczynię wszelkiego trybu postępowania administracyjnego, który pozwoliłby wnioskodawczyni na uzyskanie bezpośredniego wjazdu na drogę krajową numer (...) i nie ingerowałby tym samym w nieruchomość uczestniczki.

Powyższe okoliczności skutkują uznaniem braku podstaw do uwzględnienia wniosku, o czym orzeczono w punkcie I. sentencji postanowienia.

Postanowienie w całości zaskarżyła wnioskodawczyni. W wywiedzionej apelacji zarzuciła: naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 227 k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 278 k.p.c.; sprzeczność poczynionych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego – w sposób opisanych szczegółowo w treści tych zarzutów (k. 160-161). W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania; zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania apelacyjnego.

Uczestniczka w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja była niezasadna.

W pierwszej kolejności raz jeszcze przypomnieć trzeba, że do przesłanek ustanowienia służebności drogi koniecznej (art. 145 § 1 k.c.) należy brak odpowiedniego dostępu nieruchomości do drogi publicznej oraz istnienie nieruchomości sąsiedniej jako potencjalnego przedmiotu służebności. Przesłanki te mają charakter pozytywny, a zatem ich brak powoduje niedopuszczalność ustanowienia służebności drogi koniecznej. Osoba ubiegająca się o ustanowienie drogi koniecznej powinna przede wszystkim wykorzystać istniejące możliwości dojazdu do drogi publicznej przez własne grunty i gdy taka możliwość istnieje, żądanie obciążenia gruntów sąsiada powinna ograniczyć do rozmiarów niezbędnych dla uzyskania połączenia swojej działki nie mającej dostępu do gruntu z inną własną działką mającą taki dostęp. (p. m.in. postanowienie SN z dnia 17.12.2020 r., III CSK 170/18). Gdy nieruchomość posiada już odpowiedni dostęp do drogi publicznej w rozumieniu art. 145 § 1 k.c., to bezprzedmiotowe są w ogóle rozważania dotyczące zapewnienia odpowiedniego dostępu „również” inną drogą (w inny sposób). Ocena, czy nieruchomość ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej zawsze zależy od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, a zatem zasadniczo nie można oczekiwać jednego uniwersalnego rozwiązania w tym zakresie dla innych nieruchomości nawet o podobnym charakterze, czy przeznaczeniu. (p. także postanowienie SN z dnia 19.12.2024 r., I CSK 1997/24). Jeżeli nieruchomość wnioskodawcy graniczy bezpośrednio z drogą publiczną, to oznacza to, że nie występuje przesłanka ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego – służebności drogi koniecznej - w postaci braku dostępu nieruchomości do drogi publicznej, a zatem jej zupełnego od niej odizolowania. W sytuacji gdy istniejący dostęp do drogi publicznej jest nieodpowiedni, regułą powinno być przystosowanie go do prawidłowego użytku zamiast ustanowienia służebności drogi koniecznej innym szlakiem, chyba że przystosowanie dostępu do drogi publicznej byłoby niemożliwe lub wymagałoby niewspółmiernych nakładów (p. postanowienie SN z dnia 6.04.2004 r., I CK 552/03; postanowienie SN z dnia 18.03.2005 r., III CSK 447/04). Tym samym, gdy dostęp do drogi publicznej nie jest odpowiedni, zainteresowani właściciele nieruchomości powinni najpierw podjąć działania zmierzające do jego zapewnienia, zamiast żądać od razu obciążenia nieruchomości sąsiedniej, chyba, że uczynienie dostępu do drogi publicznej właściwym jest niemożliwe lub wymaga niewspółmiernych nakładów. Obciążenie sąsiedniej nieruchomości służebnością drogi koniecznej jest wyłączone, jeśli można nieruchomość władnącą połączyć z drogą publiczną po ewentualnym wybudowaniu stosownego urządzenia drogowego, w szczególności zjazdu (wyjazdu) z nieruchomości wnioskodawcy na drogę publiczną. Zatem wnioskodawca żądający ustanowienia służebności drogi koniecznej winien wykazać, że wybudowanie zjazdu drogowego (z jego nieruchomości do drogi publicznej) jest niemożliwe lub nadmiernie kosztowne, w szczególności wykazać, że przedsięwziął w tym celu czynności zmierzające do uzyskania zezwolenia na wybudowanie takiego zjazdu, czego potwierdzeniem jest zainicjowanie odpowiedniego postępowania administracyjnego, uzyskanie w wyniku tego postępowania nie tylko stosowanej decyzji organu administracji publicznej - sprawującego zarząd określonej drogi publicznej, o odmowie wyrażenia zgody na urządzenie takiego zjazdu, ale także i wyczerpanie skorzystania ze wszystkich uprawnień, jakie wnioskodawcy przysługują w ramach tego postępowania administracyjnego, także sądowo administracyjnego, ze środkami odwoławczymi włącznie (p. postanowienie SN z dnia 24.01.2023 r., II CSKP 692/22). Podkreślenia wymaga i to, że to ostatnie orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło w analogicznym co do zasady stanie faktycznym, jak ten będący podstawą rozpoznania niniejszej sprawy. Innymi słowy, w obu tych postępowaniach istota zagadnienia sprowadzała się do tego, czy i jaki wpływ na udzielenie odpowiedzi na pytanie o odpowiedni dostęp nieruchomości do drogi publicznej ma sytuacja, w której dochodzi do odmowy wyrażenia zgody przez zarządcę drogi na urządzenie wyjazdu z nieruchomości na drogę publiczną, w sytuacji, w której wnioskodawca nie wyczerpuje w całości przysługujących mu – w ramach postępowania administracyjnego, czy sądowo-administracyjnego uprawnień zmierzających do uzyskania takiej zgody ze strony właściwego organu administracji publicznej.

Odnosząc tak dokonaną wykładnię przepisu art. 145 § 1 k.c. do realiów niniejszej sprawy, oczywistym pozostawał wniosek, że Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń co do wszystkich faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Po pierwsze, bezspornie nieruchomość stanowiąca działkę o nr (...) na całej swojej szerokości, od strony południowej, graniczy z drogą krajową nr (...), prowadzącą ze S. do O.- (...) (dz. o nr (...) dr). Ta szerokość działki wynosi 36 m (co potwierdza opis tej nieruchomości zawarty w opinii biegłej ds. szacowania wartości nieruchomości – k. 572 akt SR w Starachowicach o sygn. I Ns 655/18). Wobec tego, nieruchomość ta ma dostęp do drogi publicznej – w znaczeniu już wyżej wyjaśnionym. Po drugie, wnioskodawczyni wprawdzie zainicjowała postępowanie administracyjne w celu uzyskania zgody Zarządcy Drogi, tj. (...) na urządzenie wyjazdu z tej nieruchomości na drogę krajową nr (...), w postępowaniu tym została wydana decyzja administracyjna – odmowna (k.10-11), ale wnioskodawczyni nie skorzystała z przysługujących jej środków odwoławczych od tej decyzji, o których była pouczona (k.11). W związku z tym decyzja stała się ostateczna. Zatem wnioskodawczyni ponad wszelką wątpliwość nie wyczerpała wszystkich przysługujących jej środków prawnych – w ramach postępowania administracyjnego oraz postępowania sądowo- administracyjnego, dla uzyskania zezwolenia na urządzenie wyjazdu z przedmiotowej nieruchomości na drogę krajową. Wprawdzie poza kognicją sądu powszechnego pozostaje ocena poziomu argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, w szczególności w płaszczyźnie wnioskowania z określonych skonkretyzowanych faktów w odniesieniu ich do właściwych przesłanek prawa materialnego, to jednak nie można nie zwrócić uwagi na pewien poziom „niedostatku” w tym przypadku, jeżeli wziąć pod uwagę wyeksponowane przez organ administracji publicznej - z jednej strony materialnoprawną podstawę „odmowy”, a z drugiej - poziom i zakres wskazania na skonkretyzowane fakty, które miałyby zasadność tej odmowy potwierdzać. Innymi słowy, w sferze faktów, z tego uzasadnienia nie wynika nic, co miałoby w sposób przekonujący, obiektywnie weryfikowalny, potwierdzać tezę o potencjalnym „źródle zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego”, zważywszy w szczególności na charakter przedmiotowej nieruchomości i związany z tym „profil” jej przeznaczenia, użytkowania oraz związanych z tym potrzeb komunikacyjnych, ale i poziom natężenia ruchu na przedmiotowej drodze, jej konfigurację, warunki jej użytkowania, układ terenu, widoczność, itd. To, że decyzja administracyjna co do zasady ma charakter uznaniowy, nie oznacza jeszcze jakiejkolwiek dowolności w tym zakresie. Jest tak tym bardziej w sytuacji, w której decyzja negatywna stanowi także o ograniczeniu wykonywania prawa własności do nieruchomości – w rozumieniu art. 140 k.c., które jest skuteczne erga omnes, podlega ochronie nie tylko na gruncie prawa cywilnego, ale także i Konstytucji RP, co oznacza i to, że każde ograniczenie prawa własności jest wyjątkiem od zasady, a jeżeli już ma nastąpić, to tylko z uwagi na czytelnie wyeksponowane, obiektywnie weryfikowalne przyczyny, tak w płaszczyźnie prawa, jak i faktów. To wszystko jedynie dodatkowo wzmacnia przekonanie, że wnioskodawczyni winna była wyczerpać wskazaną już wyżej drogę administracyjną, dla uzyskania zezwolenia na urządzenie wyjazdu z nieruchomości na drogę publiczną. Skoro tego nie uczyniła, to tym samym nie wykazała, pomimo spoczywającego na niej ciężaru dowodu, że dostęp przedmiotowej nieruchomości pozostaje nieodpowiedni w rozumieniu art. 145 § 1 k.c. Po trzecie, to że wnioskodawczyni zaniechała skorzystania z przysługujących jej środków odwoławczych w postępowaniu administracyjnym, czy administracyjno-sądowym, oznacza tylko tyle, że uzyskała decyzję odmowną na urządzenie wyjazdu z nieruchomości w tym konkretnym miejscu, na które wskazała na mapie załączonej do wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego (k.12). W tym przypadku chodziło o urządzenie zjazdu we wschodniej części przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego, trafnie zwraca uwagę w odpowiedzi na apelację uczestniczka, że co najmniej otwartym pozostaje urządzenie takiego wjazdu chociażby od strony zachodniej, tym bardziej, że jak ustalił to Sąd Rejonowy (w sposób niekwestionowany w postępowaniu apelacyjnym przez skarżącą), po tej stronie nieruchomości istnieje drewniana brama (na styku nieruchomość – droga) urządzona w przeszłości przez syna wnioskodawczyni, nadto lokalizacja wjazdu w tym miejscu będzie oznaczała zachowanie porównywalnych odległości pomiędzy kolejnymi wjazdami na nieruchomości (w linii drogi) do tych obecnie już istniejących. Nie można także tracić z pola widzenia i takiego możliwego wariantu wyjazdu z przedmiotowej nieruchomości, który zasadzałby się na odpowiednim poszerzeniu już istniejącego wyjazdu z nieruchomości sąsiedniej (tj. działki (...)). W związku z tym, wnioskodawczyni powinna była wystąpić i w dalszym ciągu zachowuje takie uprawnienie, do Zarządcy Drogi o wydanie decyzji zezwalającej na urządzenie wyjazdu z jej nieruchomości na drogę publiczną, w każdym innym możliwym wariancie, a w przypadku decyzji odmownej, wyczerpać wszystkie możliwe przysługujące jej na tej „drodze” środki prawne. Ten stan jedynie dodatkowo potwierdza to, że wnioskodawczyni nie wykazała tego, że dostęp jej nieruchomości do drogi publicznej nie jest odpowiedni. Rację miał w związku z tym Sąd Rejonowy, o ile doszedł do wniosku, że żądanie ustanowienia służebności drogi koniecznej w tym przypadku jest co najmniej przedwczesne.

To wszystko oznacza, że nie mogły znaleźć żadnego usprawiedliwienia zarzuty naruszenia prawa procesowego, albowiem nie prowadziły one do wzruszenia prawidłowo ustalonej podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia.

Z już poczynionych rozważań Sądu Okręgowego wynika i to, że pełną aktualność zachowała także prawidłowa prawnomaterialna ocena tego niewadliwie ustalonego stanu faktycznego dokonana przez Sąd Rejonowy. Z przyczyn już dostatecznie przez Sąd Okręgowy wyjaśnionych, w aktualnych realiach tej sprawy, brak było faktycznych i prawnych przesłanek do ustanowienia służebności drogi koniecznej – w rozumieniu art. 145 § 1 k.c.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje uzasadnienie w art. 520 § 3 k.p.c. oraz § 5 pkt 3, § 10 ust. 1 pkt 1 Rozp. Min. Spr. z dnia 22.10.2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015, poz. 1800 z p. zm.).

SSO Mariusz Broda

(...)

(...)